Jacksoniyan Nöbet

John Hughlings Jackson (4 Nisan 1835 - 7 Ekim 1911) yılları arasında yaşamış İngiliz nörologdur. Beyin ve omurilik yaralanmalarına bağlı sinir sistemi bozuklukları, konuşma kusurları ve epilepsi üzerine çalışmıştır.

Harrogate yakınlarındaki Green Hammerton'da doğdu. Annesi onu doğurduktan bir yıl sonra öldü. Üç erkek ve bir kız kardeşi vardı. York Tıp ve Cerrahi Okulu'na gitmeden önce Gloucestershire, Tadcaster, Yorkshire ve Nailsworth'ta eğitim gördü. 1856'da St Barts'ta eğitimini tamamladıktan sonra York Dispanseri'nde aile hekimi oldu. 1859'da Metropolitan Free Hospital ve London Hospital'da çalışmak için Londra'ya döndü. 1862'de Londra'daki Queen Square'de bulunan Ulusal Felç ve Epilepsi Hastanesine önce Doktor Yardımcısı sonra uzman hekim olarak atandı ve ayrıca Londra Hastanesi'nde de hekim olarak çalıştı. Bu dönemde nörolog olarak ün kazandı. 1878'de Kraliyet Cemiyeti Üyesi seçildi.

Jackson yenilikçi bir düşünürdü. İlgi alanlarından biri olan epilepsinin (sara) tüm çeşitleri ve karmaşıklıkları ile tanınmasına ve anlaşılmasına yaptığı ufuk açıcı katkılarıyla çok iyi olarak hatırlanmaktadır. Adı, fokal motor nöbetlerdeki semptomların karakteristik "yürüyüşüne" (The Jacksonian March) ve temporal lob kaynaklı psikomotor nöbetlerin sözde "rüya gibi durumuna" verilmiştir. Jackson ayrıca afazi üzerine de araştırma yaptı ve bazı afazili çocukların sıradan konuşma gücünü kaybetmelerine rağmen şarkı söyleyebildiklerine dikkat çekti. Sağ elini kullananlarda afazinin sıklıkla sol beyin yarımküresindeki bir hastalıkla ilişkili olduğunu bularak, Fransiz Cerrah Paul Broca'nın sağ elini kullananlarda konuşma merkezinin beynin sol yarımküresinde, solaklarda ise sağ yarımkürede buluşunu doğruladı.

Zihinsel bozuklukların beyin dokusundaki örselenmeye bağlı olduğunu ilk düşünenlerden biriydi. Vücutta bir bölgeden başlayıp giderek yayılan kasılmaları kendi adıyla anılan sara (epilepsi) türünü tanımladı; ayrıca bu çırpınmaların beyin kabuğundaki (korteks) hareket ile ilgili bölümde ortaya çıkan bozulmalara bağlı olduğunu ortaya koydu. Sara ile ilgili çalışmaları, belirli işlevleri üstlenen beyin bölgelerinin araştırılmasında ve beyindeki zedelenmelerin yerlerinin belirlenmesinde modern yöntemlerin geliştirlmesini sağladı. Sarayı, beyin hücrelerindeki ani, aşırı ve hızlı bir boşalma olarak tanımlaması, beyinden elektrik akımını saptayan elektroensefalografi yönteminin yardımıyla doğrulandı.

Jackson gençliğinde kavramsal konularla ilgilenmişti. 1859 yılında felsefe öğrenimi için tıbbı terk etme fikrini değerlendirdiği düşünülmektedir. Bu zihinsel yapı sayesinde Jackson, günümüz çağdaş araştırma teknolojilerini o günkü koşullarda olmamasına rağmen kendi klinik gözlem, tümdengelimli mantık ve otopsi verilerine güvenerek nöroloji bilimine büyük katkılar sağlamıştır.

Jacksoniyan nöbet, basit bir kısmi nöbetin uzvun distal kısmından ipsilateral yüze yayıldığı bir durumdur. Semptomların ortaya çıkışı beyindeki nöbet yerinden başlayan elektriksel yayılımın etkilediği bölümlerle olan ilgisine bağlıdır. Jacksonian nöbetleri, birincil motor kortekste anormal elektriksel aktivite ile başlar. Birincil motor korteksten ardışık olarak yayılmayla, karşılık gelen kasları etkileyerek, genellikle parmaklardan başlayarak kendini belli eder. Bu durum karıncalanma hissi veya birbirine dokunulduğunda parmaklar arasında bir dalga hissi olarak hissedilir. Daha sonra eli etkiler ve vücudun aynı tarafındaki daha proksimal bölgelere yayılır. Genellikle Jacksonian nöbeti ile ilgili semptomlar ani baş ve göz hareketleri, karıncalanma, uyuşma, dudakları şapırdatma ve ani kas kasılmalarıdır. Belirli bir anda meydana gelmezler ve sadece kısa bir süre devam ederler. Her iki yarıküreyi de içeren sekonder jeneralize nöbetle sonuçlanabilir. Karıncalanma veya iğnelenme şeklinde kendini gösteren hisler ayaklarda da başlayabilir ve beyinden gelen sinyaller nedeniyle ayak kaslarında ağrılı kramplar oluşabilir.