Antonie Philips van Leeuwenhoek (24 Ekim 1632 - 26 Ağustos 1723) Hollandalı tüccar ve bilim adamıdır. Bilimde büyük ölçüde kendi kendine öğrenen kişi olarak "Mikrobiyolojinin Babası", ilk mikroskop kullanıcısı ve mikrobiyologlardan biri olarak bilinir. Mikroskopide öncü çalışmaları ve bilimsel bir disiplin olarak mikrobiyolojinin kurulmasına katkıları ile tanınmaktadır. Leeuwenhoek bakteriyi ilk keşfeden ve kendi oluşturduğu mikroskobu ile mikroskobik canlıları ilk olarak inceleyen bilim adamıdır. Gözlükleri büyüteç gibi kullanarak kumaşları incelemeye başlamış ve bu mikro canlıların varlıklarının farkına varınca da başka büyüteçler üretmiş ve nihayet bir mikroskop icat edip canlıları yakından görebilme imkânına sahip olmuştur.
Antonie van Leeuwenhoek 24 Ekim 1632'de Hollanda Cumhuriyeti Delft'de doğdu. Babası Philips Antonisz van Leeuwenhoek, Antonie sadece beş yaşındayken ölen bir sepet üreticisiydi. Annesi yeniden evlendi. van Leeuwenhoek on yaşındayken üvey babası öldü. Bir avukat olan amcasıyla Benthuizen'de yaşamaya gönderilmeden önce kısa bir süre Warmond'daki okula gitti. 16 yaşında, Amsterdam'daki bir keten kumaş tüccarının yanında muhasebeci çırağı oldu. Van Leeuwenhoek altı yıl sonra oradan ayrıldı. 1654 yılının Temmuz ayında evlendi. Aynı yıl hayatının geri kalanında yaşayacağı ve çalışacağı yer olan Delft'e döndü. Kendi mağazasını açtı. 1660 yılında, Delft belediye meclisinde görev aldı. Tanınmış bir kişi konumundaydı. 40 yıl boyunca yetkili olacağı arazi denetçiliğine atandı. Delft'in resmi "şarap ölçeri" oldu ve şehrin şarap ithalatından ve vergilendirmesinden sorumluydu.
Perdeci dükkanını işletirken, zamanın büyüteç lenslerini kullanarak ipliğin kalitesini mümkün olduğunca daha iyi görmek istedi. Lens yapımcılığına ilgi duydu. Van Leeuwenhoek'in mikroskoplara olan ilgisi ve cam işlemeye aşinalığı, bilim tarihinin en önemli ve aynı zamanda iyi gizlenmiş teknik anlayışlarından birine yol açtı. Küçük cam küreler oluşturarak onları mikroskoplarının mercekleri haline getirdi. En küçük küreler en yüksek büyütmeleri sağladı. Güçlü lensler oluşturma ve mikroskobik dünyanın araştırılmasına uygulama yöntemini geliştirdikten sonra, van Leeuwenhoek çalışmalarını tanınmış Hollandalı doktor Reinier de Graaf'a gösterdi. Londra'daki Kraliyet Derneği Leeuwenhoek'un küf, arılar ve bitler üzerine mikroskobik gözlemlerini içeren bir mektubunu yayınladı. O zamanın tanınmış bir doktoru olan William Croone'un önermesi üzerine Şubat 1680'de Kraliyet Topluluğuna seçildi.
1670'lerde mikroskopla mikrobik yaşamı keşfetmeye başladı. Kendi tasarımı olan tek lensli mikroskoplarla başlangıçta dierkens, diertgenler veya diertjeler olarak adlandırdığı mikropları tanımlayan ilk kişi oldu (Latince animalculum'dan "küçük hayvanlar" için Hollandaca = küçük hayvan). Deneyleri yoluyla, boyutlarını nispeten belirleyen ilk kişi oldu. Ayrıca kas lifleri, bakteriler, spermatozoa, kırmızı kan hücreleri, gut tofüsünde kristaller ve kılcal damarlardaki kan akışının mikroskobik gözlemlerini belgeleyen ilk kişi oldu. Van Leeuwenhoek herhangi bir kitap yazmamış olsa da, keşifleri mektuplarını yayınlayan Kraliyet Cemiyeti ile yazışma yoluyla ortaya çıktı. Yaşamı boyunca ürettiği mikroskop merceklerinin sayısı 550'dir. Her biri ile yeni bir inceleme yapmıştır. Hayvanlarda ve bitkilerde beslenme, üreme ve bitkilerde besin transferi gibi konularda da pek çok çalışması olmuştur. Bitkilerin birbirinden farklı bölümleri araştırmasının en önemli parçalarındandır. Bitkinin kökü, gövdesi ve yapraklarının üç boyutlu çizimlerini yapmış ve yapılarının ayrıntılarını ilk ortaya çıkaran bilim adamı olmuştur.
On yedinci yüzyılın sonunda, van Leeuwenhoek mikroskopik çalışma ve keşif üzerinde bilimsel bir sanal tekele sahipti. Ayrıca, sadece dokuz tanesi günümüze ulaşan en az 25 tek lensli mikroskop yarattı. Bu mikroskoplar, el yapımı lensler tutan gümüş veya bakır çerçevelerden yapılmıştır. Günümüze ulaşanlar 275 kata kadar büyütme yeteneğine sahiptir. Van Leeuwenhoek'in 500 kata kadar büyüyebilen bazı mikroskoplara sahip olduğundan şüpheleniliyor. Amatör olarak görülmesine rağmen, bilimsel araştırması oldukça yüksek kalitedeydi.
Van Leeuwenhoek, hayatı boyunca mikroskop yapısının "sadece kendim için sakladığım" yönleri olduğunu, özellikle lensleri nasıl ürettiğinin en kritik sırrını olduğunu ileri sürdü. Uzun yıllar boyunca hiç kimse van Leeuwenhoek'in tasarım tekniklerini yeniden inşa edemedi, ancak 1957'de C. L. Stong, parlatma yerine ince cam iplik kaynaştırma yöntemini kullandı ve bir van Leeuwenhoek tasarım mikroskobunun bazı çalışma örneklerini başarıyla yarattı. Böyle bir yöntem, Rusya Novosibirsk Devlet Tıp Enstitüsü'nde A. Mosolov ve A. Belkin tarafından bağımsız olarak keşfedildi.
Van Leeuwenhoek su birimlerindeki mikroorganizma sayısını tahmin etmek için örnekler ve ölçümler kullandı. Ayrıca yönteminin sağladığı büyük avantajdan da faydalandı. Çok çeşitli mikroskopik fenomenler üzerinde çalıştı ve ortaya çıkan gözlemleri İngiliz Kraliyet Cemiyeti gibi gruplarla özgürce paylaştı. Böyle bir çalışma, tarihte yerini mikroskopik dünyanın ilk ve en önemli kaşiflerinden biri olarak sağlam bir şekilde kurdu. Van Leeuwenhoek, Robert Hooke gibi hücreleri gözlemleyen ilk insanlardan biriydi.
Van Leeuwenhoek'in ana keşifleri olarak infusoria (modern zoolojik sınıflandırmada protistler), bakteriler (örneğin, insan ağzından büyük Selenomonadlar), hücrenin vakuolü, spermatozoa, kas liflerinin şeritli yapısı sayılmaktadır. Adıyla anılan bir unsur olmasa da tıbbın gelişmesine yapılan en büyük katkılardan birine neden olduğu için hakkında bilgi verilmiştir.
Mikroskop (Antik Yunancadan: μικρός mikrós 'küçük' ve σκοπεῖν skopeîn 'bakmak (bakmak); incelemek, incelemek'), çıplak gözle görülemeyecek kadar küçük nesneleri incelemek için kullanılan bir laboratuvar aracıdır. Mikroskopi, mikroskop kullanarak küçük nesneleri ve yapıları inceleme bilimidir. Mikroskobik, mikroskop yardımı olmadıkça gözle görünmez olmak anlamına gelir. En yaygın mikroskop (ve ilk icat edilen) optik mikroskoptur. Diğer başlıca mikroskop türleri, floresan mikroskobu, elektron mikroskobu (hem transmisyon elektron mikroskobu hem de taramalı elektron mikroskobu) ve çeşitli taramalı prob mikroskoplarıdır.
© 2023 Nobel Tıp Kitabevleri